در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فروردین و اردیبهشت 6931، دوره 1، شماره 6 06013-DOI: 10.21859/jne تأثیر برنامه آموزش ارتقای سلامت بر سبک زندگی نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور

سمیه ارازی 1، فاطمه علایی کرهرودی 2،*، کاملیا روحانی 3، اسماء پورحسین قلی 4، پروانه وصلی 3

6 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه پرستاری آموزش کودکان، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران ،ایران
استادیار، گروه کودکان و مراقبتهای ویژه نوزادان، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
استادیار، گروه بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشکده پرستاری و مامایی، تهران، ایران
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

دانشجوی دکترا، گروه آمار زیستی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی، تهران، ایران
* نویسنده مسئول: فاطمه علایی کرهرودی، استادیار، گروه کودکان و مراقبتهای ویژه نوزادان، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران. ایمیل:

تاریخ دریافت مقاله: 22/33/6324 تاریخ پذیرش مقاله: 24/63/6321
چکیده
مقدمه: امروزه بهبود سبک زندگی و ارتقای سلامت یک نیاز اساسی برای جامعه بشری است. پژوهش حاضر باهدف تعیین تأثیر برنامه آموزش ارتقای سلامت بر سبک زندگی نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور انجام شد.
روش کار: پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی تک گروهی از نوع قبل و بعد میباشد که بر روی 34 نفر از نوجوانان مبتلا به تالاسمی تحت درمان در بیمارستان طالقانی گنبدکاووس انجام شد. مداخله آموزشی در قالب یک برنامه ارتقای سلامت در ابعاد تغذیه، فعالیت فیزیکی و مدیریت استرس در پنج مرحله طراحی و در شش جلسه آموزشی 13 دقیقهای، در طی 3 هفته در دو گروه آموزشی 61 نفری با هدف ایجاد تغییرات مثبت در سبک زندگی نوجوانان اجرا شد. سبک زندگی نوجوانان در ابعاد تغذیه، فعالیت فیزیکی و مدیریت استرس در سه مرحلهی قبل از آموزش، بلافاصله و یک ماه پس از مداخله آموزشی با استفاده از پرسشنامه استاندارد رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت) HPLP II( مورد ارزیابی قرار گرفت. تجزیهوتحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 61 و آزمون اندازهگیریهای مکرر انجام شد.
یافتهها: میانگین و انحراف معیار نمرات حاصل از بررسی سبک زندگی نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور در سه زمان قبل از آموزش ،بلافاصله و یک ماه بعد از مداخله آموزشی به ترتیب 92/2 ± 61/34، 4/3 ± 12/39 و 1/3 ± 1/11 بود. آزمون اندازهگیریهای مکرر اختلاف معنیدار را نشان داد) 36/3 > P(. بدین ترتیب فرضیه پژوهش تحت عنوان “برنامه آموزش ارتقای سلامت در ابعاد تغذیه، فعالیت فیزیکی و مدیریت استرس بر سبک زندگی نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور تأثیرگذار است” تأیید شد.
نتیجه گیری: تدوین و اجرای برنامههای آموزش ارتقای سلامت برای نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور میتواند موجب بهبود رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و درنتیجه سبک زندگی آنان در ابعاد گوناگون گردد. بنابراین توصیه میشود برنامه آموزش ارتقای سلامت بهعنوان یک بخش مهم از برنامههای مراقبتی این بیماران در نظر گرفته شود تا بیماران فعالانه در امر مراقبت از خویش شرکت کرده و در زندگی روزانه به خودکارآمدی دست یابند.
کلیدواژهها: آموزش، سبک زندگی، تالاسمی ماژور، ارتقای سلامت
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
اختلالات تالاسمی از شایعترین بیماریهای ارثی تک ژنی در سراسرجهان میباشند به طوریکه حدود 3 درصد از کل جمعیت دنیا، تنهاحامل ژن بتا تالاسمی میباشند. هرچند تالاسمی در بیش از 13 کشور
61
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

دنیا گزارش شده است اما بیشترین شیوع این اختلال در کمربند مالاریا خیز دنیا، شامل کشورهای حوزه مدیترانه، بخشهایی از غرب و شمال آفریقا، خاورمیانه، شبهقاره هند و جنوب شرق آسیا مشاهده شده است .ایران نیز جزء کشورهایی میباشد که روی کمربند مالاریا خیز واقع شده و با شیوع نسبتاً بالای تالاسمی روبرو است )6(. علیرغم اقدامات درمانی انجامشده برای بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور، بازهم علائم و تظاهرات بالینی آن مانند هر بیماری مزمن دیگر، جنبههای مختلف زندگی فرد و خانواده را تحت تأثیر قرار داده و تأثیرات نامطلوب بر سلامت جسمانی، روانی و زندگی بیمار و خانواده او خواهد داشت و در درازمدت مشکلاتی را گریبان گیر بیمار، خانواده و نظام بهداشتی- درمانی کشور مینماید )2(. نوجوانان مبتلا به تالاسمی، افسردگی بیشتر و کیفیت زندگی پایینتری را نسبت به سایر بیماران دچار صدمات کوتاهمدت تجربه مینمایند و این یافتهها از نیاز برای حمایت روانی و برنامههای بازتوانی با اهداف افزایش انگیزه و کیفیت زندگی در نوجوانان مبتلا به تالاسمی حمایت میکند )2(. مبارزه با رفتارهای پرخطر و عادات ناسالم زندگی در سنین پایین، تأثیری چشمگیر بر سلامت افراد در سنین بزرگسالی و سالمندی دارد، بنابراین ضروری است آموزش در زمینه سبک زندگی سالم و پرهیز از رفتارهای پرخطر در دوران اولیه زندگی موردتوجه قرار گیرد چراکه زمینهساز بسیاری از ناخوشیها و بیماریها به شمار میرود )3(. تغییر در سبک زندگی باید در کنار سایر درمانها بهعنوان یک عامل اساسی در کاهش عوارض و بهبود علائم بیماران مورد توجه قرار گیرد )4(. پژوهشها نشان دادهاند که بهبود سبک زندگی میتواند شیوع و شدت بیماریهای مزمن را کاهش دهد ،بنابراین به کار بستن سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت میتواند کیفیت زندگی و سلامت افراد را افزایش داده و از هزینههای مراقبت بهداشتی بکاهد )1(. در زمینه تأثیر برنامه آموزشی ارتقای سلامت بر سبک زندگی نوجوانان مبتلابه تالاسمی ماژور، تاکنون مطالعه مدون و جامعی صورت نگرفته است. با در نظر گرفتن تأثیر منفی بیماری بر جنبههای مختلف زندگی کودکان، تلاش در جهت یافتن راهکارهایی برای بهبود سبک زندگی و ارتقای سلامت در این افراد امری ضروری مینماید. با توجه به اینکه مطالعات متعددی نشاندهنده تأثیر مثبت استفاده از برنامه آموزشی در بهبود سبک زندگی و ارتقای سلامت سایر گروههای بیماران مزمن، بوده است )1(، ارزیابی اثرگذاری مداخلات آموزشی پرستاری در بهبود سبک زندگی نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور امری لازم و ضروری به نظر میرسد، لذا در این مطالعه تلاش شد به تعیین تأثیر برنامه آموزش ارتقای سلامت بر سبک زندگی نوجوانان مبتلا به تلاسمی ماژور پرداخته شود.
روش کار
پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی تک گروهی از نوع قبل و بعد از مداخله میباشد. حداقل تعداد نمونه با استفاده از فرمول زیر 32 نفر بدست آمد که در آن احتمال خطای نوع اول =α = 0.05 ⇒ ????????
96.1، توان آزمون

84.0 =β = 0.80 ⇒ ???????? − 1، تفاوت معنیدار بالینی =∆
2????1 − µ و اندازه اثر 5.0 =???????????????????????? ???????????????? = |∆|⁄???? در نظر گرفته شد. مداخله آموزشی در قالب یک برنامه ارتقای سلامت در ابعاد تغذیه، فعالیت فیزیکی و مدیریت استرس در پنج مرحله طراحی شد وبر روی 34 نفر از نوجوانان 63 تا 69 سال مبتلا به تالاسمی ماژور تحتدرمان در بیمارستان طالقانی گنبدکاووس در سالهای 6324-6323
61
انجام گردید. معیارهای ورود به مطالعه عبارت از داشتن پرونده پزشکیبه دلیل ابتلا به تالاسمی ماژور در بیمارستان طالقانی گنبدکاووس ،داشتن سن 63 تا 69 سال، دارا بودن سواد خواندن و نوشتن، عدم ابتلا به بیماری حاد دیگر، نبودن در مرحله حاد بیماری، عدم مواجهه با رویداد تنشزای شدید طی یک سال گذشته و دارا بودن هر دو والد بهصورت والدین زیستی بود. معیارهای خروج از مطالعه نیز شامل نقلمکان به شهری دیگر در زمان انجام مطالعه، عدم حضور در حداکثر دو جلسه آموزشی، بروز عوارض بیماری تالاسمی مانند دیابت، نارسایی قلبی، پوکی استخوان و مشکلات عصبی بود. در این پژوهش با توجه به وجود معیارهای ورود و خروج از مطالعه و از طرف دیگر محدودیت تعداد نمونهها تنها 34 نفر شرایط لازم را برای ورود به مطالعه دارا بودند که همگی در مطالعه شرکت داده شدند.
ابزار مورد استفاده در این مطالعه پرسشنامه ویژگیهای جمعیت شناختی و پرسشنامه نیمرخ سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت 2 واکر و پندر بود. جهت ارزیابی روایی ابزار مورد استفاده ترجمه فارسی پرسشنامه در اختیار 62 نفر از اساتید و صاحبنظران دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، قرار داده شد و میزان شاخص اعتبار محتوا برای گویه های موجود در ابزار بکار گرفتهشده در این مطالعه برای ابعاد تغذیه، فعالیت فیزیکی و مدیریت استرس به ترتیب 93/23،3/3 و 21/3 بودند، بنابراین تمامی گویه ها از اعتبار لازم برخوردار بودند. میزان شاخص اعتبار محتوا برای کل ابزار نیز 26/3 محاسبه شد. روایی محتوای پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی نیز از جانب 62 نفر از اساتید و صاحبنظران دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تأیید شد. برای تعیین پایایی از شیوه تعیین همسانی درونی )محاسبه آلفای کرونباخ( و روش باز آزمایی )پایایی ثبات( بهره گرفته شد. ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه برای زیرمقیاس های تغذیه 13/3، فعالیت فیزیکی 92/3، مدیریت استرس 96/3 و برای کل پرسشنامه 23/3 محاسبه گردید. همچنین پرسشنامه به 63 نفر از افرادی که مشخصات نمونهها را دارا بودند، داده شد )خارج از نمونه پژوهش( و پس از دو هفته دوباره همان پرسشنامه بین همان 63 نفر توزیع شد. ضریب همبستگی بین دو بار اجرای آزمون 24/3 محاسبه گردید. برای انجام این مطالعه پس از اخذ مجوزهای لازم از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گلستان، نوجوانان مبتلا به تالاسمی ماژور تحت درمان در بیمارستان طالقانی گنبدکاووس مورد شناسایی قرار گرفتند و با آنها تماس برقرار گردید و ضمن ارائه توضیحات کامل در مورد روش اجرا ،هدف انجام مطالعه و مدت مطالعه از آنها برای شرکت در مطالعه و جلسات آموزشی دعوت به عمل آمد و رضایتنامه کتبی برای شرکت در مطالعه اخذ گردید و به آنها توضیح داده شد که هر زمان که مایل باشند میتوانند از شرکت در مطالعه انصراف دهند همچنین در مورد محرمانه بودن اطلاعات گردآوریشده نیز به افراد مورد مطالعه اطمینان داده شد.
برای انجام مداخلات آموزشی از شیوه آموزش پنج مرحلهای آ Five
جدول 1: مقایسه میانگین نمرات ابعاد سبک زندگی قبل و بعد از آموزش در واحدهای مورد پژوهش
p-value یک ماه بعد از آموزش بلافاصله بعد آموزش قبل از آموزش جنبه آموزش
3/3336 29/13 ± 6/23 61/13 ± 2/33 63/63 ± 6/13 تغذیه
3/3336 21/63 ± 2/41 62/33 ± 2/29 63/11 ± 6/12 فعالیت فیزیکی
3/3336 23/91 ± 2/33 63/12± 6/39 63/41 ± 6/69 مدیریت استرس
3/3336 11/13± 3/13 39/12 ± 3/43 34/61 ± 2/92 مجموع سه جنبه سبک زندگی

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

  • 1

پاسخ دهید